آینه های رو به رو بیشتر از آنکه درباره یک معضل فردی باشد ، درباره نگاه عمومی جامعه به یک معضل فردی است . آدینه ، دختری که سالهاست فهمیده دچار مشکل دوجنسیتی یا ترانس شده ، اما اطرافیانش او را مبتلا به آسیبی اجتماعی می پندارند و به همین بهانه ، او را از ارتباط با جامعه منع می کنند تا از این رهگذر آبروی خودشان حفظ شود ! در این میان ، رعنا زنی که همسرش به دلیل کلاهبرداری شریکش در زندان بسر می برد و او برای گذران آبرومندانه زندگی با پیکان رنگ و رو رفته صادق مسافرکشی می کند ، آدینه را سوار می کند و طی حوادثی به زوایای زندگی تاریک او پی می برد و تلاش می کند تا این مشکل او را حل کند.

نگار آذربایجانی در نخستین تجربه فیلم بلند خود ، به سراغ سوژه ای حساس رفته است و همین نشان می دهد که نمی خواهد در فیلمسازی راحت طلب باشد . راحت طلبی یعنی اینکه تو هم در اولین گام ، اگر نمی خواهی فیلم کمدی درجه سه بسازی و مردم را بخندانی تا جیب تهیه کننده را پر پول کنی ، حتی به سراغ موضوعی دستمالی شده مثل عشق نروی و برای سینمایت کارکردی اصلاحی قائل باشی . چنین کارکردی در سینمای ایران بی سابقه نیست اما پر شمار هم نیست و شاید بهترین نمونه آن ، « عروس آتش» باشد که خسرو سینایی درباره معضل ازدواج اجباری با پسر عمو در برخی مناطق جنوبی کشور ساخت تا با زبان هنر ، عمق فاجعه این نگاه خرافی را به تصویر بکشد و قدمی بزرگ برای اصلاح این رسم غلط بردارد . آینه های رو به رو قطعاً در قطع و اندازه عروس آتش ِ سینایی نیست ، اما دغدغه سازنده آن به همان گونه اصلاحی است .

آذربایجانی در این فیلم از ادا و اصول روشنفکری هم خودش را کنار کشیده است و به همین دلیل می بینیم شخصیت تأثیرگذار و به نوعی مصلح فیلم ، دختری سالم ، مذهبی ، نمازخوان ،با حجاب کامل و اهل رعایت قیود شرعی است . یادمان بیاید آنجا که رعنا متوجه می شود آدینه دو جنسیتی است و اجازه نمی دهد به او دست بزند تا نکند نامحرم محسوب شود و او گناهی مرتکب شده باشد.

همچنین در فیلم از زبان آدینه می شنویم که دو جنسیتی ها در ایران اسلامی ، نه تنها از سوی قانون ، محترم شمرده می شوند بلکه برای عمل جراحی تبدیل به جنس اصلی ، وام هم دریافت می کنند . همین جاست که تأکید می کنیم فیلم با پر رنگ کردن این به رسمیت شناخته شدن از سوی دین و قانون ، نگاه غلط اجتماعی به این معضل را به باد انتقاد می گیرد و می کوشد نگاه عامه مردم را به این ماجرا ، کمی منطقی تر و عاقلانه کند .

برخی معتقدند در این فیلم ، نگاه و رفتار غلط پدر آدینه ، نوعی سبک کردن نهاد خانواده محسوب می شود . در این باره دو نکته قابل ذکر است : اول اینکه نگاه پدر در این فیلم تابعی از نگاه غلط اجتماع به این معضل است و اگر این بدبینی اجتماعی نبود ، با قرینه هایی از دیالوگهای فیلم می توان فهمید که این رفتار درون خانه هم تا حد زیادی روال منطقی خود را طی می کرد بخصوص اگر تأکیدات مکرر پدر را مبنی بر اینکه آدینه را و آینده آدینه را دوست دارد لحاظ کنیم . در ثانی این فیلم به اهمیت نقش مادری که نیست تأکید محوری دارد و نشان می دهد که جای مهربانیهای مادر در این خانه خالی است و اگر مادر نمُرده بود ، این خانه و آدینه حال و روز بهتری داشت . ضمن اینکه در آخر، باز هم برادر آدینه به داد او می رسد و کمک می کند تا مشکلش حل شود . بنابر این ، این فیلم حتی از نگاه تحکیم موقعیت خانواده هم قوی ظاهر شده است. البته اینکه آدینه در این فیلم راه به راه روسریش را بر می دارد و به جای آن کلاه می گذارد و بر عکس و تأکید دوربین بر سر بی حجاب او – ولو برای چند لحظه – حتماً از لحاظ شرعی اشکال دارد که در این مورد باید در هنگام اکران فکری اساسی کرد.

در یک کلام ، آینه های رو به رو با فراست از سیاهنمایی درباره یک معضل اجتماعی فاصله معنا داری می گیرد و این فاصله را تا انتهای فیلم حفظ می کند.

آینه های رو به رو، سوای ارزش محتوایی ،  از نظر فنی نیز قابلیتهای زیادی دارد . جدا از فیلمنامه خوب فرشته طائرپور که انصافاً بار اصلی موفقیت آمیز بودن این فیلم را به دوش می کشد ، کارگردانی آن هم نشان می دهد یک فیلمساز خوب دیگر متولد شده است .   بازی دو شخصیت اصلی فیلم – غزل شاکری و شایسته ایرانی – هر دو بسیار خوب و روان در آمده است . نیما شاهرخ شاهی هم در نقش برادر خوب ظاهر شده است هر چند پدر – همایون ارشادی- نتوانسته است بازی همیشگی خود را تکرار کند. تدوین فیلم انصافاً شایسته تقدیر است و از آمدن اسم سازنده فیلم در کنار سپیده عبدالوهاب معلوم است کارگردان کوشیده است دغدغه های خود را در تدوین فیلم هم اعمال کند .

بی آنکه بدانیم فیلمهای اول دیگر این جشنواره چگونه ظاهر خواهند شد ، می توانیم حدس بزنیم آینه های رو به رو از شانس زیادی برای کسب جوایز – حداقل در بخش فیلمهای اول – برخوردار است و همچنین به دلیل روایت داستانی جذاب و صمیمانه آن ، در هنگام اکران ، تماشاگران زیادی را به خود جذب خواهد کرد که همین موضوع کمک زیادی به تأثیرگذاری این روشنگری تصویری خواهد افزود . جای چنین فیلمهای سالمی انصافاً در سینمای ما خالی است .

* این یادداشت در صفحه تصویر روز کیهان سه شنبه 19 بهمن ماه 89 منتشر شده است .